In eerdere artikelen van deze serie werd besproken hoe voeding invloed kan hebben op het darmmicrobioom en waarom gefermenteerde producten al eeuwenlang deel uitmaken van traditionele voedingspatronen.
Toch roept gefermenteerde voeding tegenwoordig bij sommige mensen ook vragen op. Vooral het onderwerp histamine komt daarbij vaak naar voren.
Online verschijnen regelmatig waarschuwingen over yoghurt, kefir, zuurkool of andere gefermenteerde producten. Soms ontstaat daarbij de indruk dat histamine op zichzelf schadelijk zou zijn of dat gefermenteerde voeding beter vermeden kan worden.
De werkelijkheid ligt meestal genuanceerder.
Wat is histamine?
Histamine is een stof die van nature voorkomt in het lichaam.
Het speelt een rol in verschillende processen, waaronder:
- het immuunsysteem
- ontstekingsreacties
- maagzuurproductie
- communicatie tussen zenuwcellen
Histamine is dus geen vreemde of giftige stof, maar een normale lichaamseigen signaalstof.
Wanneer het immuunsysteem bijvoorbeeld reageert op pollen, huisstofmijt of bepaalde infecties, kunnen immuuncellen histamine vrijmaken. Dat kan leiden tot verschijnselen zoals:
- niezen
- jeuk
- rode ogen
- zwelling van slijmvliezen
Ook antihistamine-medicatie bij hooikoorts werkt via dit systeem.
Histamine in voeding
Naast de histamine die het lichaam zelf aanmaakt, kan histamine ook aanwezig zijn in voeding.
Vooral producten die langer rijpen, fermenteren of bewerkt worden kunnen meer histamine bevatten.
Voorbeelden hiervan zijn:
- oude kaas
- salami en gerookte vleeswaren
- wijn en bier
- zuurkool
- kimchi
- yoghurt
- kefir
Tijdens fermentatie spelen bacteriën een rol bij het afbreken van voedingsstoffen. Sommige bacteriën kunnen daarbij histamine vormen uit aminozuren die van nature in voeding aanwezig zijn.
De hoeveelheid histamine verschilt sterk per product, bereidingswijze, bewaartijd en gebruikte bacterieculturen.
Gefermenteerde voeding is niet automatisch problematisch
Omdat sommige gefermenteerde producten histamine bevatten, ontstaat soms de indruk dat fermentatie ongezond zou zijn.
Dat is waarschijnlijk een te simpele conclusie.
Veel traditionele voedingspatronen over de hele wereld bevatten juist al eeuwenlang gefermenteerde producten. Bovendien eten veel mensen deze voedingsmiddelen zonder problemen.
Gefermenteerde voeding bevat daarnaast vaak ook andere stoffen die juist interessant zijn voor het darmmicrobioom, zoals melkzuurbacteriën en fermentatieproducten.
Voeding werkt meestal niet via één enkele stof, maar via een complex samenspel van voedingsstoffen, bacteriën, leefstijl, darmflora en individuele gevoeligheid.
Waarom reageren sommige mensen gevoeliger?
Sommige mensen lijken gevoeliger te reageren op histaminerijke voeding dan anderen.
Daar kunnen verschillende oorzaken voor zijn.
Het lichaam beschikt normaal gesproken over systemen die histamine afbreken. Een belangrijk enzym daarbij is DAO (diamine oxidase), dat vooral actief is in de darm.
Daarnaast spelen ook andere processen in het lichaam een rol bij de verwerking van biogene aminen en signaalstoffen.
Factoren die mogelijk invloed kunnen hebben zijn onder andere:
- darmontstekingen of darmbeschadiging
- bepaalde medicijnen
- alcoholgebruik
- infecties
- stress en slaaptekort
- individuele verschillen in gevoeligheid
Onderzoekers proberen nog steeds beter te begrijpen waarom sommige mensen sterk reageren op bepaalde voedingsmiddelen terwijl anderen nergens last van hebben.
Histamine-intolerantie
De term “histamine-intolerantie” wordt tegenwoordig veel gebruikt, vooral online.
Toch is dit wetenschappelijk nog geen volledig eenduidig of eenvoudig afgebakend ziektebeeld.
Klachten die soms genoemd worden zijn bijvoorbeeld:
- hoofdpijn
- roodheid
- hartkloppingen
- darmklachten
- jeuk
- vermoeidheid
Deze klachten kunnen echter ook veel andere oorzaken hebben.
Daarom is het onderwerp complexer dan vaak op sociale media wordt voorgesteld.
Het risico van steeds meer voedingsmiddelen vermijden
Wanneer mensen zich verdiepen in voeding en gezondheid, ontstaat soms de neiging om steeds meer voedingsmiddelen te schrappen.
Voor sommige mensen kan tijdelijk aanpassen van voeding zinvol zijn wanneer bepaalde producten duidelijk klachten uitlokken.
Maar langdurig steeds meer voeding vermijden kan ook nadelen hebben.
Juist voor het darmmicrobioom lijkt variatie in voeding belangrijk te zijn. Veel vezelrijke en gefermenteerde producten bevatten stoffen die onderdeel kunnen zijn van een gevarieerd voedingspatroon.
Daarom is voorzichtigheid belangrijk bij zeer strikte voedingslijsten die online circuleren.
Een genuanceerde benadering
Histamine is een normale lichaamseigen stof die ook in voeding kan voorkomen, vooral in gefermenteerde en gerijpte producten.
Voor de meeste mensen vormen deze voedingsmiddelen geen probleem.
Tegelijkertijd lijken sommige mensen gevoeliger te reageren op bepaalde voedingsmiddelen of situaties waarin histamine een rol speelt.
De relatie tussen voeding, histamine, het immuunsysteem en het darmmicrobioom is complex en verschilt waarschijnlijk van persoon tot persoon.
Daarom is nuance belangrijker dan zwart-wit denken over “goede” of “slechte” voedingsmiddelen.
