In eerdere artikelen ging het vooral over het zenuwstelsel en hoe het reageert op spanning en herstel. In dit artikel kijk ik naar een laag die daaronder ligt. De rol van energie in het lichaam, en hoe die invloed heeft op hoe we ons voelen en herstellen.
Het lichaam als energiesysteem
We zijn gewend om mentale klachten los te zien van het lichaam. Alsof vermoeidheid, overprikkeling of onrust vooral iets zijn van gedachten of emoties.
Maar onder alles wat we denken en voelen ligt een fysiek proces.
Onze hersenen verbruiken een groot deel van de energie in het lichaam. Denken, concentreren, schakelen tussen taken en omgaan met prikkels kost continu energie. Niet een beetje, maar de hele dag door.
Die energie wordt geleverd door mitochondriën, kleine structuren in onze cellen die vaak worden omschreven als energiecentrales. Dat klopt, maar het is maar een deel van het verhaal.
Mitochondriën zijn bovendien niet statisch. Ze bewegen voortdurend, wisselen signalen uit en passen zich steeds aan aan wat het lichaam nodig heeft. Vooral organen die veel energie gebruiken, zoals de hersenen, spieren en het hart, bevatten grote aantallen mitochondriën.
Ze reageren sterk op factoren zoals slaap, stress, beweging en voeding. Daardoor zijn ze niet alleen betrokken bij energieproductie, maar ook bij hoe flexibel en belastbaar het lichaam zich voelt.
Opmerkelijk genoeg denken wetenschappers dat mitochondriën ooit zelfstandige bacteriën waren die miljarden jaren geleden onderdeel werden van grotere cellen. In zekere zin dragen we dus nog steeds een oud samenwerkingsverband in ons mee, waarbij energieproductie en communicatie voortdurend met elkaar verweven zijn.
Energie is geen voorraad
Als je beter kijkt, is energie in het lichaam geen vaste voorraad die je hebt of niet hebt. Het is een voortdurend proces van opwekken, gebruiken en aanpassen.
Er stroomt continu energie door het systeem.
Die energie is ook niet onbeperkt beschikbaar. Het lichaam moet steeds opnieuw keuzes maken in waar die energie naartoe gaat. Als er veel energie nodig is voor alertheid of spanning, blijft er minder over voor herstel en ontspanning. Dat is geen fout, maar een manier waarop het lichaam probeert om met de situatie om te gaan.
Gezondheid hangt daardoor niet alleen af van hoeveel energie er is, maar ook van hoe die energie wordt verdeeld.
Wanneer alles meer moeite kost
Naast de hoeveelheid en de verdeling speelt nog iets anders een rol. Hoe makkelijk kan energie door het lichaam bewegen?
Als die beweging minder soepel verloopt, kost alles meer moeite. Dezelfde prikkel vraagt meer energie. Herstel duurt langer. Het systeem moet harder werken om hetzelfde resultaat te bereiken.
Dat kan voelen als overprikkeling of vermoeidheid, maar het zegt niet altijd iets over een tekort aan energie. Het zegt vaak iets over hoe efficiënt het lichaam die energie kan gebruiken.
Het lichaam als samenhangend netwerk
Mitochondriën werken daarbij niet los van elkaar. Ze vormen een netwerk dat voortdurend informatie uitwisselt.
Ze reageren op signalen uit het lichaam, zoals stress, voeding en slaap, en sturen zelf ook signalen terug. Daardoor zijn energie en informatie met elkaar verweven. Wat er mentaal gebeurt, heeft invloed op het lichaam, en wat er in het lichaam gebeurt, beïnvloedt hoe we ons voelen en reageren.
Het systeem is continu in beweging en continu in afstemming.
Het belang van kunnen schakelen
Als je dit alles samenneemt, komt het neer op hoe goed het lichaam kan schakelen.
Tussen activatie en rust. Tussen inspanning en herstel. Tussen spanning en ontspanning.
Normaal gesproken gebeurt dat vanzelf. Het lichaam komt in actie wanneer dat nodig is en keert daarna weer terug naar rust. Maar onder langdurige belasting kan die overgang minder soepel worden.
Het systeem komt wel in actie, maar vindt de weg terug niet meer vanzelf. Of het zakt juist te ver weg en komt moeilijk weer op gang.
Een andere manier van kijken
In dat licht krijgen veel ervaringen een andere betekenis.
Overprikkeling, vermoeidheid en het gevoel dat spanning blijft hangen, lijken dan geen losse problemen meer, maar verschillende uitingen van hetzelfde onderliggende proces.
Niet zozeer een tekort aan energie, maar een systeem dat moeite heeft met verdelen, doorlaten en weer tot rust komen.
Dat vraagt niet om harder je best doen of meer energie opwekken, maar om ondersteuning in ritme, voorspelbaarheid en herstelmomenten.
Energie, beweging en herstel
Misschien voelt het soms alsof er te veel energie is, of juist te weinig. Maar vaak ligt de uitdaging niet in de hoeveelheid.
Het gaat erom of energie kan stromen, gebruikt kan worden en daarna ook weer kan zakken naar rust.
Daar, in die beweging tussen activatie en ontspanning, ligt herstel.
Herstel ontstaat vaak gemakkelijker wanneer er weer meer ritme en soepelheid komt in ademhaling, aandacht en beweging.
Oefenvormen zoals Qigong kunnen daarbij ondersteunend zijn. Door rustige beweging en aandacht ervaren veel mensen meer ontspanning, lichaamsbewustzijn en een gevoel van stabiliteit. In de serie over Qigong wordt daar uitgebreider op ingegaan. Lees de serie over Qigong
Wil je andere artikelen lezen over mitochondrien :
