Wat is Qìgōng?

Qìgōng is een oude Chinese oefentraditie waarin beweging, ademhaling en aandacht met elkaar worden gecombineerd. De oefeningen zijn vaak rustig en eenvoudig, maar de filosofie erachter is rijk en uitgebreid.

Het doel van Qìgōng is niet alleen ontspanning of beweging. In de traditionele Chinese visie draait het vooral om het cultiveren van Qì (氣), de energie of levenskracht van het lichaam.

In deze serie verkennen we stap voor stap de filosofie en praktijk van Qìgōng. In dit eerste artikel kijken we naar een eenvoudige vraag: wat is Qìgōng eigenlijk?

Een traditie van duizenden jaren

Het begrip Qì (氣) bestaat in China al duizenden jaren. Volgens veel historische bronnen gaan de eerste oefeningen die lijken op Qìgōng meer dan 4000 jaar terug.

Door de eeuwen heen hebben Chinese artsen, Daoïstische beoefenaars en martial artists observaties verzameld over:

• ademhaling
• beweging
• de werking van het lichaam
• de relatie tussen lichaam en geest

Uit deze observaties ontstond een traditie van oefeningen die bedoeld waren om gezondheid, vitaliteit en innerlijke balans te ondersteunen.

In het Westen ontstond de belangstelling voor Qìgōng pas relatief recent. Vanaf de jaren zeventig werd er steeds meer kennis uitgewisseld tussen China en het Westen. Hierdoor werd het mogelijk om deze traditionele inzichten te vergelijken met moderne wetenschap.

Een van de leraren die zich sterk heeft ingezet om deze brug te slaan is Dr. Yang Jwing-Ming, een wereldwijd bekende Taiwanese grootmeester, auteur en leraar in de Chinese vechtkunsten en Qigong.

Qìgōng: het cultiveren van energie

Het woord Qìgōng (氣功) bestaat uit twee delen:

Qì (氣) – energie of levenskracht
Gōng (功) – werk, training of vaardigheid

Qìgōng betekent dus letterlijk het trainen of cultiveren van energie.

Volgens veel Qìgōng-leraren bestaat deze training uit twee belangrijke aspecten:

• het lichaam
• de geest

Dit wordt vaak uitgelegd met het Yin-Yang principe.

Yang verwijst naar het fysieke aspect van beweging en activiteit.
Yin verwijst naar de innerlijke aspecten zoals aandacht, rust en bewustzijn.

Een goede Qìgōng-training probeert beide kanten met elkaar in balans te brengen.

De eenvoudigste vorm van Qìgōng

Volgens veel leraren is de eenvoudigste vorm van Qìgōng eigenlijk iets heel alledaags: wandelen.

Het menselijk lichaam is gemaakt om te bewegen. Onze benen en gewrichten zijn ontwikkeld om grote afstanden te kunnen lopen. Toch is onze levensstijl in de afgelopen decennia sterk veranderd.

Veel mensen bewegen tegenwoordig minder dan vroeger. We zitten meer, rijden vaker in de auto en lopen minder op natuurlijke ondergronden.

Volgens de traditionele Chinese visie kan te weinig beweging leiden tot stagnatie van Qì.

Daarom benadrukken veel Qìgōng-oefeningen eenvoudige bewegingen van:

• armen
• benen
• rug
• gewrichten

Beweging helpt om de circulatie van energie en lichaamsvloeistoffen te ondersteunen.

Het lichaam als een dynamisch systeem

In de Qìgōng-filosofie wordt het lichaam vaak gezien als een dynamisch systeem waarin energie, vloeistoffen en ademhaling voortdurend in beweging zijn.

Een beeld dat soms wordt gebruikt is dat van een spons.

Wanneer je een spons indrukt en weer loslaat, stroomt er water in en uit. Op een vergelijkbare manier helpt beweging volgens de traditionele theorie om circulatie in het lichaam te stimuleren.

Dit idee sluit verrassend goed aan bij moderne inzichten over het belang van beweging voor:

• bloedsomloop
• lymfecirculatie
• gewrichtsvloeistof

De rol van aandacht

Naast beweging speelt ook aandacht een belangrijke rol.

In de Qìgōng-traditie wordt vaak gezegd dat geest en lichaam nauw met elkaar verbonden zijn. Door de aandacht te richten op de ademhaling of op bepaalde delen van het lichaam kan de geest geleidelijk tot rust komen.

Een metafoor die Dr. Yang vaak gebruikt, is dat de emotionele geest lijkt op een rusteloze aap die voortdurend rondspringt. In de Chinese traditie bestaat ook de bekende uitdrukking Xīnyuán yìmǎ (心猿意馬), letterlijk: de aap-geest en de paard-wil.

De aap staat daarbij voor de gedachten die van het ene naar het andere springen. Het paard staat voor de wil, impulsen en verlangens die onrustig alle kanten op rennen. Samen beschrijven zij een innerlijke toestand waarin de geest moeilijk tot rust komt en de aandacht steeds wordt meegetrokken.

Wat doe je om de aap te kalmeren? Je geeft hem iets om zich op te richten, een banaan. En wat is voor ons die banaan wanneer we onrustig of emotioneel zijn? De ademhaling.

Door rustig te ademen en de aandacht bij het lichaam te houden, krijgt de geest iets eenvoudigs en concreets om naar terug te keren. Zo kan de innerlijke onrust geleidelijk afnemen en ontstaat er meer rust, helderheid en aanwezigheid.

Qìgōng als ervaringsgerichte praktijk

Qìgōng is ontstaan uit eeuwenlange observatie van hoe ademhaling, houding, aandacht en beweging het lichaam beïnvloeden. Veel van deze klassieke inzichten sluiten verrassend goed aan bij moderne kennis over het zenuwstelsel, ontspanning, lichaamsbewustzijn en de wisselwerking tussen lichaam en geest.

We weten inmiddels dat ademhaling invloed heeft op spanning en rust, dat aandacht het lichaamsgevoel kan verdiepen, en dat rustige beweging helpt om coördinatie, balans en regulatie te ondersteunen.

Voor veel mensen zit de waarde van Qìgōng daarom vooral in de praktijk zelf: in het voelen wat er gebeurt wanneer ademhaling, aandacht en beweging met elkaar in harmonie komen.

In de volgende artikelen in deze serie kijken we dieper naar een aantal belangrijke begrippen uit deze traditie, zoals:

• Wat is Qì (氣) precies?
• Wat betekent Dāntián (丹田)?
• Circulatie van Qì

Deze begrippen vormen de basis voor het begrijpen van de filosofie achter Qìgōng.

In het volgende artikel kijken we naar een van de belangrijkste begrippen uit deze traditie: Qì (氣). Wat betekent energie eigenlijk binnen de Chinese filosofie en Qìgōng, en hoe wordt dit begrip gebruikt om processen in het lichaam te beschrijven?